Khi đi làm có nhiều nội dung thợ rèn trước đó chưa từng đụng tới. Trường hợp này một là phải cắp cặp đi tìm thầy, nghe người khác hướng dẫn, hai là phải chủ động tìm hiểu qua mạng và sách. Thường thì phải chủ động tìm hiểu nhiều hơn. Vậy làm thế nào để có thể tìm hiểu kiến thức mới một cách có hệ thống? Thợ rèn nghĩ có một cách đó là sử dụng mục lục của các cuốn sách.
Sách sắp xếp thông tin một cách có hệ thống
Một người có thể viết một bài báo, một bài chia sẻ lên blog, hay qua các trang mạng xã hội, nhưng sẽ không đơn giản để viết một cuốn sách. Ví dụ thợ rèn đang viết những bài rời rạc trên blog. Việc này không khó vì nếu thấy trong đầu có ý tưởng thì có thể ngay lập tức ngồi xuống và viết, thông thường cũng chỉ mất chừng một tiếng là có một bài. Cơ mà nếu nhà xuất bản ngỏ ý bảo thợ rèn ngồi viết một cuốn sách thì nó lại là bài tập lớn hơn rất nhiều vì lúc đó nội dung phải đủ lớn và các nội dung phải có tính thống nhất, hỗ trợ lẫn nhau có như thế thì một cuốn sách mới có giá trị.
Ngoài các cuốn tiểu thuyết thì các cuốn sách về kỹ năng, các cuốn sách về một chủ đề nào đó đều được trình bày, sàng lọc một cách có hệ thống. Một cuốn sách có nội dung hay thường cũng là cuốn sách được sắp xếp một cách có trình tự, nội dung bao quát và giúp cho độc giả có cái nhìn tổng thể.
Cá nhân thợ rèn thường đi nhà sách, nếu không đi nhà sách thì thường đi thư viện để kiếm sách đọc. Giữa một biển sách, làm thế nào để chọn ra một cuốn sách có khả năng xịn xò hơn phần còn lại? Cách mà thợ rèn làm đó là lướt qua tiêu đề. Tiêu đề hấp dẫn sẽ lọt qua vòng 1. Vòng 2 là vòng thẩm định mục lục. Tiêu chuẩn chọn mục lục của thợ rèn gồm có:
- Có nội dung mình quan tâm hoặc nội dung mình chưa biết
- Mục lục được trình bày một cách có hệ thống
Những cuốn sách lọt qua 2 vòng trên về cơ bản sẽ có giá trị để đọc hoặc ít nhất cũng có giá trị để cho chúng ta tìm ra được một số điểm tham khảo.
Học bằng mục lục
Một cuốn sách dù có tính bao quát đi chăng nữa thì nó cũng không thể làm thoả mãn tất cả mọi người ở mọi cấp độ. Ví dụ ở Nhật có bộ sách トコトン分かりやすい theo các chủ đề. Bộ sách này có nhiều chủ đề khác nhau, và cách viết thường dành cho người chưa biết nhiều về chủ đề này. Cách trình bày của các cuốn sách có điểm chung đó là một trang giải thích nội dung, một trang có hình minh hoạ. Cuối trang giải thích sẽ có phần tóm tắt. Ai chưa từng biết bất kể nội dung nào chỉ cần đọc qua là có thể mường tượng được sơ lược. Bộ sách này thợ rèn thấy khá thú vị. Thợ rèn thấy vậy vì mình thường mua để đọc như cuốn nhập môn, tức đọc về những chủ đề mình còn thấy mới lạ. Nhưng nếu là người đã có kinh nghiệm, có kiến thức nền tảng thì cuốn sách có phần khá nông không đáp ứng được nhu cầu tìm hiểu sâu của họ.
Ngược lại đối với những bộ sách chuyên môn toàn chữ và số liệu thì những người mới bắt đầu thường sẽ bị ngợp. Đọc được đôi ba trang là đã ngấy dẫn đến tình trạng không có đọc được hết. Cá nhân thợ rèn cũng đã từng gặp phải tình trạng này nhiều lần.
Dù là cuốn sách nào đi chăng nữa, nếu là một cuốn sách hay ta có thể học được từ nó không ít hơn một điều ví dụ như:
- Học được nội dung cụ thể được trình bày trong sách
- Học được công thức có độ trừu tượng cao. Không phải là nội dung cụ thể nhưng nguyên lý học được có thể áp dụng cho những đối tượng tương đương.
- Học được cách trình bày
- Học được cái nhìn tổng thể về một vấn đề và biết được điều mình muốn tìm hiểu là một phần trong tổng thể đó.
Ý thứ tư ở trên thợ rèn nghĩ chúng ta có thể lấy ra từ mục lục của một cuốn sách. Mục lục của cuốn sách sẽ phân theo các chương, trong các chương có các mục nhỏ hơn, trong các mục sẽ có các nội dung cụ thể. Nếu tạm thời bỏ qua nội dung chi tiết thì mục lục chẳng khác gì bộ khung của một vấn đề. Khi nhìn ra bộ khung ít nhất ta đã biết cách phân chia các đề mục theo các tầng khác nhau.
Thợ rèn lấy ví dụ, bữa rồi khi đọc báo Nikkei có bài viết về dự toán 2023 của Nhật, thợ rèn thấy có quan tâm tới chủ đề này và bắt đầu tìm hiểu. Cách ngày xưa thợ rèn thường làm đó là lên mạng gõ từ khoá và tìm kiếm nội dung. Nội dung thực tế thợ rèn muốn biết đó là “dự toán của một quốc gia là gì và được quyết định như thế nào?”. Nếu tìm đúng nội dung này thì không khó để tìm một bài viết đúng trọng tâm.
Tuy vậy thợ rèn đã chọn cách khác. Đó là vào Amazon và đặt mua một cuốn sách có tên “国と地方の財務入門 ” tạm dịch là “Nhập môn tài vụ của quốc gia và địa phương”. Cuốn sách này được amazon gợi ý khi thợ rèn gõ từ khoá dự toán của một quốc gia.
Sáng nay như mọi khi thợ rèn ra quán ngồi uống cà phê và đọc cuốn sách này. Thợ rèn thấy rất vui vì ngoài việc nắm được nội dung mình muốn tìm hiểu là “dự toán của một quốc gia là gì và được quyết định như thế nào?” mình còn biết thêm những nội dung bên lề, đặc biết biết được dự toán chỉ nằm một phần trong cái tổng thể của thu chi ngân sách của một quốc gia. Khi đọc qua các nội dung khác thợ rèn còn nhận thấy sự tương đồng của thu chi ngân sách với thu chi của một doanh nghiệp, thậm chí còn giống với thu chi của một cá nhân. Quá trình xây dựng dự toán còn rất giống với quá trình lên kế hoạch dự toán với các dự án đầu tư mới mà hằng ngày trong công việc thợ rèn có trực tiếp liên quan.
Áp dụng trong cuộc sống
Nhận thấy điểm mạnh của các cuốn sách là tính hệ thống, thợ rèn đã dần tận dụng điểm mạnh này vào trong công việc. Đối với những nội dung không quá quan trọng thợ rèn ưu tiên tìm hiểu qua internet, cơ mà nếu những nội dung có thể mang lại giá trị cao hoặc những nội dung có mức ảnh hưởng lớn trong công việc thợ rèn cố gắng mua hoặc mượn sách để học từ mục lục.
*** Ứng dụng 1: Nhặt từ khoá mới trong cuốn sách
Năm rồi thợ rèn có làm về mảng gia công, trong đó đi vào sâu hơn một chút về gia công sử dụng sóng siêu âm. Một kết quả khả quan đã được tìm thấy và thành quả là đã đăng ký thành công một bằng sáng chế. Trước đây gia công cắt gọt thợ rèn chỉ quen với các loại dao, tuy nhiên khi tìm đọc một cuốn sách sẽ có những từ khoá ngang hàng với gia công cắt gọt, song song với đó là các từ khoá mới liên quan tới gia công tân tiến mà phương pháp gia công truyền thống kết hợp với sử dụng sóng siêu âm là một ví dụ. Những nội dung này đôi khi không được trình bày một cách đủ sâu, tuy nhiên những gợi ý từ những từ khoá có thể đủ sức làm thăng hoa những kiến thức và kinh nghiệm được tích góp trong đầu của mỗi cá nhân.
Một ví dụ khác đó là về AI (trí tuệ nhân tạo). Rất nhiều người nói về chủ đề này, thợ rèn cũng tò mò. Mình không có nền tảng lập trình nên tự dưng xuất hiện thiên kiến và nghĩ nó ở xa lắc xa lư với bản thân. Tuy nhiên khi tìm đọc các cuốn sách nhập môn hoặc những cuốn chuyên môn hơn một chút thì thợ rèn đã có cho mình những từ khoá để tìm hiểu sâu hơn. Những từ khoá này khá mới mẻ và sẽ có xác suất gặp được thấp hơn nếu thợ rèn chỉ đọc qua các bài viết đến với mình một cách ngẫu nhiên so với việc chủ động tìm hiểu qua sách.
*** Ứng dụng 2: Tích góp những bộ khung (framework)
Khi đi làm thợ rèn ấn tượng với những người sếp mà họ có cái nhìn rộng, dù không nắm được nội dung chi tiết như người trực tiếp đảm nhiệm nhưng trong những cuộc họp quan trọng họ thường có những câu hỏi để khai thác thông tin hoặc thậm chí có thể đóng góp ý kiến với những góc nhìn để người phụ trách project có cách nhìn tổng thể hơn.
Thợ rèn nghĩ những người này có đặc điểm chung là họ có rất nhiều những bộ khung trong đầu. Khi nghe trình bày họ sẽ đối chiếu với bộ khung đó để biết được cái nào đã có cái nào chưa có. Hoặc khi bắt tay vào làm một thứ gì đó họ sẽ có một bộ khung sẵn, sau đó là đắp dần các nội dung còn thiếu vào như là chơi trò “điền vào chỗ trống”. Khi có framework sẽ giúp cho vấn đề được nhìn nhận một cách đầy đủ và cân đối hơn, từ đó góp phần mang đến kết quả tốt và có tính tái hiện cao.
Trên đây thợ rèn chia sẻ sơ qua về lợi ích của mục lục các cuốn sách. Hi vọng các bạn đọc được bài này sẽ thử áp dụng một lần để trải nghiệm. Nếu áp dụng nhiều lần như một thói quen, thợ rèn nghĩ không sớm thì muộn các bạn sẽ trang bị cho mình một kỹ năng vô cùng hữu ích đó là tư duy hệ thống.
— By Thợ rèn —